Program
BLOK NAUKI | BLOK KULTURY
PIĄTEK, 12.09.2025 | Klaster Edukacji
12:00 – 14:45 | Warsztaty Zamknięte | Pokolenie Przyszłości
Prowadzący: Marcin Mielewczyk i zespół
Organizator: ImagineFuture – CapturingInvisible Lab
Kryzysy klimatyczne, migracyjne, polityczne – świat mierzy się z wieloma wyzwaniami. Odpowiedzi na nie często są doraźne. A co, jeśli moglibyśmy spojrzeć w przyszłość inaczej niż poprzez trendy i najbliższe prognozy? Podczas zajęć spróbujemy wyobrazić sobie świat oczami osób, które dopiero się narodzą. Co powiedzieliby nam o naszych decyzjach? Jak oceniliby nasze działania? Wspólnie stworzymy przestrzeń do rozmowy między pokoleniami – tymi obecnymi i tymi przyszłymi. To ćwiczenie wyobraźni, zmiany perspektywy i odpowiedzialności. Bo może właśnie dzięki takim rozmowom uda się zobaczyć przyszłość, którą naprawdę chcemy współtworzyć.
16:00 – 16:45 | Panel | Instytucje Kultury a edukacja naukowa
Uczestnicy: Carolina Pietyra, Karolina Perrin, Katarzyna Nowak, Zbigniew Brzeziński (mod.)
Organizator: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej
Ośrodki życia kulturalnego odgrywają coraz większą rolę w upowszechnianiu wiedzy i kształtowaniu postaw opartych na naukowym myśleniu. W świecie pełnym złożonych wyzwań cywilizacyjnych i informacyjnego szumu, to właśnie one mogą tworzyć przestrzenie sprzyjające refleksji, ciekawości oraz uczeniu się przez doświadczenie. Podczas panelu porozmawiamy o potencjale instytucji kultury w zakresie edukacji naukowej, o sposobach łączenia narracji artystycznej z rzetelną wiedzą oraz o wyzwaniach i szansach stojących przed współczesnymi organizacjami działającymi na styku kultury i nauki. Zastanowimy się również, jak budować trwałe i skuteczne modele współpracy między kulturą, edukacją i nauką z korzyścią dla społeczeństwa.
17:00 – 17:45 | Panel | Kompetencja przyszłości. Nauka spotyka science fiction
Uczestnicy: dr hab. Magdalena Jelonek, dr Ada Florentyna Pawlak, Wojciech Zieliński, Zbigniew Brzeziński (mod.)
Organizator: Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych UJ
Kiedy w 2020 roku profesor Henry Jenkins z MIT rzucił światu wyzwanie 2060, wiedział, że oczekuje, iż ci, którzy na nie odpowiedzą, będą musieli znacznie przekroczyć w wyobraźni ramy czasowe dokumentów strategicznych i uczonych dociekań. Na przykład deadline dla wizji Industry 4.0 to rok 2030, a koncepcję tą ogłoszono w Niemczech w 2011 roku, zakładając na jej realizację niespełna 20 lat. Jednym z najważniejszych wyzwań jest obecnie ustalenie, jakich kompetencji będą potrzebowali ludzie w przyszłości i jak się ich uczyć. W niniejszym panelu łączymy świat nauki i science fiction, zwracając przy tym uwagę, na ile wzajemnie mogą się inspirować i kontrolować. Poszukamy odpowiedzi na pytanie: w którym momencie na linii czasu zanika naukowa pewność, a zaczyna się niczym omalże nieograniczona swoboda autorów fantastyki naukowej. Zastanowimy się też, co o kompetencjach przyszłości możemy powiedzieć na pewno, jeśli są w ogóle takie obszary, a co z materiałów, w których dziennikarze opisują ten temat, jest li tylko zwykłym gdybaniem.
SOBOTA, 13.09.2025 | Klaster Literatury
10:00 – 10:45 | Wykład | Utopia, dystopia i antyutopia w libertariańskich powieściach s-f
Prowadzący: dr Marcin Chmielowski
Organizator: Fundacja Wolności i Przedsiębiorczości
Samuel Edward Konkin III, libertariański teoretyk i praktyk, napisał że „szukając formy artystycznej do wyrażenia budzącego zgrozę potencjału państwa i przedstawienia możliwości, jakie daje wolność, libertarianizm odnalazł ją w istniejącej już science fiction”. Czyli literaturze, która stała się laboratorium myśli, ale również sposobem na promocję i uczestnictwo w debacie. Wystąpienie będzie skoncentrowane na pokazaniu wybranych powieści libertariańskich jako obrazów utopii, dystopii oraz antyutopii, oraz przedstawienia płynących z tego wniosków. Jest to jednak omówienie krytyczne, pokazujące jak te kategorie mogą być traktowane przez różnych odbiorców. Czyjaś utopia może być kogoś innego dystopią. Przedstawione przykłady literackie będą koncentrowały się wokół powieści dobrze znanych (Robert A. Heinlein), dobrze znanych, ale w libertariańskim środowisku (Ayn Rand, Henry Hazlitt), słabo znanego w Polsce nurtu powieści agorystycznych, ale też najnowszych powieści współcześnie żyjących libertarian.
11:00 – 11:45 | Panel | Między stylem a sensem, czyli AI w świecie tłumaczy
Uczestnicy: dr Agnieszka Majcher, Krzysztof Sokołowski, Tomasz Łączkowski, Zbigniew Brzeziński (mod.)
Organizator: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej
Przykład prozy Stanisława Lema pokazuje wyraźnie, jak trudno jest przekładać science fiction na obce języki. Duże znaczenie może mieć w tym wypadku możliwość kontaktu tłumacza z autorem, ustalanie kontekstu, wzajemne poszukiwanie najlepszych rozwiązań. Obecnie na rynek ten wkracza coraz mocniej sztuczna inteligencja, oferując przekłady automatyczne, szybkie, na żądanie. Czy świat, w którym technologia wyprze ludzi z tego rynku, czeka na nas tuż za rogiem? Czy uznanie, że żywy tłumacz ma szczególną wartość a jego praca powinna podlegać ochronie to tylko kwestia etyki wydawcy? A może postęp technologiczny i nowe narzędzie, z szczególnym uwzględnieniem czytników e-book’ów, niosą też ze sobą szanse? Dzięki nim książki mogłyby być przekładane przez AI na mniej popularne języki i trafiać do tamtejszych czytelników, budząc zainteresowanie polską science fiction? Czy byłoby to zachętą do nauki języka polskiego w innych krajach i sięgania po wsparcie profesjonalnych tłumaczy, którzy dzięki latom praktyki potrafią oddać nie tylko sens, ale też klimat i kontekst autorskiej wypowiedzi? Między innymi na te pytania postaramy się znaleźć odpowiedzi w czasie naszej dyskusji.
12:00 – 12:45 | Panel | Kosmos dla opornych. Wyobraźnia pod presją inżynierii
Uczestnicy: dr inż. Tomasz Barciński, Paweł Majka, Istvan Vizvary, Daniel Szczepankiewicz (mod.)
Organizator: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej
Debata poświęcona będzie relacji między literaturą a nauką w tworzeniu przekonujących wizji przyszłości eksploracji kosmosu. Szczególny nacisk zostanie położony na ujęcie techniczne przedstawianych światów oraz zgodność z aktualnym stanem wiedzy z zakresu fizyki astronomii i technologii kosmicznych. Rozmowa skupi się na tym jak budować narracje osadzone w realistycznych ramach jak unikać typowych uproszczeń oraz jak wykorzystywać naukowe źródła i konsultacje w procesie twórczym. Przedstawione zostaną dobre praktyki w konstruowaniu technologii napędów międzygwiezdnych opisach warunków życia poza Ziemią czy funkcjonowaniu infrastruktury orbitalnej. Wspólna refleksja nad tym w jaki sposób literatura może pozostawać wierna faktom naukowym nie rezygnując z siły wyobraźni stanie się punktem wyjścia do pogłębionego dialogu między dziedzinami.
13:00 – 13:45 | Panel | Rakietą poza socjalizm. Polska fantastyka naukowa 1960–1990
Uczestnicy: Tadeusz Markowski, Jakub Turkiewicz, Konrad Wągrowski, Łukasz Marek Fiema (mod.)
Organizator: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej
W drugiej połowie XX wieku polska fantastyka naukowa rozwijała się w szczególnym kontekście społecznym, politycznym i technologicznym. W latach 1960–1990 literatura oraz komiks science fiction tworzyły przestrzeń do spekulacji o przyszłości, ale też do do refleksji nad współczesnością i do poszukiwania języka opisu świata poza oficjalnym dyskursem. Gatunek ten służył zarówno eksploracji wyobrażeń o postępie naukowym jak i krytycznej obserwacji codzienności realnego socjalizmu. Uczestnicy dyskusji przyjrzą się stylom tematom oraz estetyce fantastyki naukowej tamtych dekad analizując jej związki z ówczesną kulturą popularną nauką i techniką. To próba spojrzenia na science fiction jako na formę twórczego oporu ale też jako narzędzie do budowania alternatywnych światów które wciąż mogą inspirować współczesnych odbiorców.
PRZERWA OBIADOWA
Po kulturowych eksploracjach nadchodzi czas na badania terenowe nad sztuką konwersacji i kreatywnością. Dziedziniec Pałacu Potockich stanie się przestrzenią eksperymentów łączących skojarzenia i opowieści, a stoliki z kawą będą idealnym stanowiskiem do prowadzenia dialogów porównawczych między fikcją a rzeczywistością. Chętni będą mogli wziąć udział w quizach i konkursach poświęconych twórczości Stanisława Lema, testujące znajomość jego dzieł. Na zwycięzców czekają książki, które z pewnością zainspirują do dalszych literackich podróży. Nagrodą główną jest nowoczesny czytnik SOLARIS od InkBOOK – technologiczny spadkobierca „optonów” i „lektonów”, czyli przenośnych bibliotek, które Stanisław Lem przewidział już w powieści Powrót z gwiazd. Przerwa to także moment na wymianę inspiracji, szkicowanie nowych pomysłów fabularnych i zacieśnianie relacji towarzyskich. Zapraszamy do udziału w tej kontrolowanej, a zarazem twórczo nieprzewidywalnej fazie regeneracji wyobraźni.
SOBOTA, 13.09.2025 | Klaster Sztuk Audiowizualnych
15:00 – 15:45 | Spotkanie | Rzeczywistość i fikcja: Kulisy polskiego kina science fiction
Uczestnicy: Adam Nowak, Sebastian Cybulski, Michał Wiśniowski
Nasze rodzime kino science fiction to wciąż obszar rzadko eksplorowany, ale coraz częściej pojawiają się próby opowiedzenia fantastycznych historii w nowoczesnej, autorskiej formie. Podczas spotkania twórcy niezależnego filmu „Intersection”, osadzonego na styku gatunku i dramatu psychologicznego opowiedzą o swoich doświadczeniach związanych z tworzeniem opowieści spekulatywnej we współczesnych realiach produkcyjnych. Goście porozmawiają o napięciach między wizją artystyczną a ograniczeniami technicznymi, o estetyce polskiego kina SF oraz o tym, jak fikcja może służyć do opisu współczesnych lęków i dylematów. To także okazja do refleksji nad kondycją krajowego kina gatunkowego, jego możliwościami rozwoju i przyszłością polskiej fantastyki na ekranie. Rozmowa przybliży praktyczne i twórcze aspekty pracy nad filmem science fiction realizowanym poza głównym nurtem.
16:00 – 16:45 | Panel | Filmowe źródła literackiej wyobraźni
Uczestnicy: Marek Baraniecki, Michał Kłodawski, Wojciech Zieliński, Michał Brzoza (mod.)
Organizator: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej
Jakie filmy inspirują pisarzy fantastyki naukowej i co mówią o ich sposobie postrzegania świata? Uczestnicy panelu opowiedzą o swoich ulubionych tytułach filmowych, które pobudzają wyobraźnię, towarzyszą procesowi twórczemu lub pozostają w pamięci ze względu na temat, formę czy przywoływane emocje. Można się spodziewać, że nie będą to wyłącznie filmy science fiction. Wśród wskazanych tytułów mogą pojawić się także dzieła z innych gatunków, zaskakujące i nieoczywiste. Rozmowa będzie próbą uchwycenia wpływu kina na literacką wyobraźnię, na sposoby budowania światów i opowieści oraz na język pisania. To także okazja do refleksji nad relacją między słowem a obrazem oraz nad tym, dlaczego niektóre filmy zostają z nami na długo i wracają w procesie twórczym.
17:00 – 17:45 | Wykład | Praktyczne zastosowanie fantastyki naukowej w nauce i sztuce
Prowadzący: dr hab. Marta A. Flisykowska
Termin Applied Science Fiction (fantastyka naukowa stosowana), zaczerpnięty z powieści How to Live Safely in a Science Fictional Universe Charlesa Yu (2010), gdzie funkcjonuje jako fikcyjny kierunek studiów, został zaadaptowany oraz rozwinięty w autorską koncepcję artystyczno-badawczą. W jej centrum znajduje się materializacja idei łączenia spekulatywnego i eksperymentalnego designu z design fiction jako metodą krytycznego projektowania przyszłości. Podczas prezentacji omówione zostaną dwie realizacje inspirowane twórczością Stanisława Lema. Do You Feel Connected?, reprezentująca Polskę na Gwangju Design Biennale (2021), to instalacja oparta na Summie technologiae – wizualizacja danych z mediów społecznościowych analizująca wartości społeczne w cybernetycznym społeczeństwie. Z kolei projekt GOLEM, przygotowany dla Polskiej Agencji Kosmicznej na EXPO 2020 w Dubaju i inspirowany Golemem XIV, łączył immersyjną estetykę z refleksją nad przyszłością sztucznej inteligencji i miejscem człowieka w kosmosie.
18:00 – 18:45 | Spotkanie | Twórca nieograniczony. Nowe narzędzia artysty i nowe możliwości związane z AI
Uczestnicy: Maggie Kras, Marcin Rubinkowski
Sztuczna inteligencja staje się codziennym narzędziem twórców, zmieniając sposób pracy od pierwszej inspiracji po finalne dzieło. W pierwszej części spotkania pokażemy, jak aktualne technologie AI wspierają kreatywność, i wspólnie zastanowimy się nad narzędziami przyszłości. Porozmawiamy o tym, czy sztuka w kolejnych dekadach będzie tworzona przede wszystkim przez indywidualnych artystów, czy przez wielkie marki. Przyjrzymy się roli AI jako partnera twórczego, który otwiera przed nami nowe przestrzenie eksploracji – od poszerzania estetyk po tworzenie zupełnie nowych form i mediów. Zakończymy otwartą wymianą pytań, refleksji i przewidywań na temat tego, co naprawdę znaczy dziś być „twórcą nieograniczonym”.
NIEDZIELA, 14.09.2025 | Klaster Mediów Cyfrowych i Gier
10:00 – 10:45 | Wykład | Zabawki kosmiczne. Mały krok dla dziecka, wielki skok dla wyobraźni
Prowadzący: Przemysław Krystian
Organizator: Muzeum Zabawek i Zabawy
Niezwykły jest świat zabawek, które nie tylko bawią, ale też uczą i pobudzają wyobraźnię. W centrum uwagi znajduje się ich rola w rozwoju dzieci oraz zdolność do przybliżania wielkich idei w prosty i przystępny sposób. Szczególny nacisk położony zostanie na fascynację kosmosem po obu stronach żelaznej kurtyny. Lata 60. przyniosły eksplozję zainteresowania wszechświatem, a wraz z nią falę zabawek inspirowanych rakietami, astronautami oraz podróżami międzyplanetarnymi. Modele statków kosmicznych, lądowników i planet stały się nie tylko źródłem zabawy, ale także pierwszym krokiem w stronę spełniania kosmicznych marzeń. Czy dzięki popkulturze zabawki nabrały fantastycznego wymiaru, otwierając dzieciom drzwi do wyobraźni i naukowych zainteresowań?
11:00 – 11:45 | Spotkanie | Etyka w dobie deepfake’ów i dezinformacji
Uczestnicy: dr Dota Szymborska, Zbigniew Brzeziński
W dziejach ludzkości dawno nie było tak wielu powodów do prowadzenia rozważań dotyczących etyki. Wzrost dostępności narzędzi sztucznej inteligencji ułatwił znacznie m.in. to, co dawniej nazywano fotomontażem i co wymagało sporej wiedzy fachowej. Media społecznościowe wspomagają rozchodzenie się fałszywych informacji, udostępnianych nie tylko ze względu na ignorancję uczestników, ale też w sposób celowy i zorganizowany. Deepfake potrafi trafić już nie tylko na kanały celebrytów lecz również profesjonalnych redakcji. Konieczność sprawdzania źródeł i oceniania ich wiarygodności stoi przy tym w sprzeczności z pogonią o palmę pierwszeństwa w udostępnieniu newsa. Warto w tym miejscu zauważyć, że to ostatnie stanowi jeden z powodów, dla których dziennikarz newsowy to od lat jeden z najbardziej stresujących zawodów na świecie. Podczas spotkania porozmawiamy o etyce i dezinformacji od chińskiej sztucznej macicy, przez wybory w Rumunii, po wymyślane przez LLMs artykuły naukowe, które nie istnieją.
12:00 – 12:45 | Spotkanie | Budowanie narracji w grach science fiction
Uczestnicy: Marcin Grembowicz, Katarzyna Tybinka
Czym różni się tworzenie narracji w grze od opowiadania historii? Na czym polega rola pisarza, jak w tym medium tworzy się kolejne warstwy opowieści oraz jakie znaczenie ma dla nas obecność samego Gracza? Czym się inspirujemy czerpiąc z gatunku science fiction, a także jak korzystamy z dobrze znanych tropów oraz motywów, by stworzyć coś oryginalnego? O tym wszystkim opowiedzą twórcy Nobody Wants To Die i The Alters – gier polskich developerów, które spotkały się z bardzo dobrym przyjęciem na całym świecie. Będzie to wyjątkowa okazja, by zajrzeć za kulisy powstawania gier wideo utrzymanych w konwencji fantastyki naukowej, gdzie narracja staje się równie ważna jak sama mechanika rozgrywki. Przekonamy się też w jaki sposób immersyjna opowieść potrafi nadać grze unikalny klimat i emocjonalną głębię.
13:00 – 13:45 | Panel | Władza Big Techów, czyli cyfrowy feudalizm XXI wieku
Uczestnicy: Sylwia Czubkowska, Rafał Pikuła, Mirosław Usidus, Łukasz Kossacki-Lytwyn (mod.)
Organizator: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej
Czy wielkie korporacje technologiczne to wciąż tylko innowacyjne firmy dostarczające nam wygodne narzędzia czy już animatorzy globalnej polityki i niewidzialni regulatorzy codziennego życia? Współczesny krajobraz cyfrowy coraz bardziej przypomina cyberpunkową rzeczywistość nie tylko estetyką lecz także mechanizmami działania. Technologiczni giganci wpływają na edukację ochronę zdrowia oraz sferę publiczną kształtując nasze wybory i zachowania przy jednoczesnym braku skutecznego nadzoru. Ich siła opiera się na dostępie do danych i naszej stałej obecności w sieci. Big Techy nie potrzebują armii by sprawować władzę. Wystarczą im algorytmy i serwery. Podczas dyskusji przyjrzymy się z bliska ich mechanizmom dominacji oraz zastanowimy się jaką sprawczość możemy zachować w cyfrowym świecie przypominającym coraz bardziej współczesny feudalizm.